Zatrzymanie byłej szefowej unijnej dyplomacji Federiki Mogherini przez belgijską policję to wydarzenie bez precedensu Włoszka, która w latach 2014–2019 była „twarzą” polityki zagranicznej Wspólnoty, znalazła się w centrum śledztwa Prokuratury Europejskiej (EPPO) dotyczącego oszustw przy funduszach na szkolenia dyplomatów. Jednak dzisiejsze przeszukania w Brukseli i Brugii to tylko wierzchołek góry lodowej. Unia Europejska od kilku lat trawiona jest przez kolejne afery korupcyjne i lobbingowe – od „walizek z pieniędzmi” w aferze Qatargate, po kontrowersje wokół SMS-ów Ursuli von der Leyen i rosyjską siatkę opłacaną przez Voice of Europe. Wiarygodność unijnych instytucji zostaje wystawiona na najcięższą próbę w historii.
Wczorajsza akcja belgijskich służb, działających na wniosek Prokuratury Europejskiej, uderzyła w sam szczyt dawnej unijnej hierarchii. Funkcjonariusze weszli do siedziby Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) w Brukseli oraz do prestiżowego Kolegium Europejskiego w Brugii, którego rektorem jest obecnie Federica Mogherini. Śledczy badają nieprawidłowości przy przetargu na prowadzenie Akademii Dyplomatycznej UE – programu szkoleniowego dla młodych dyplomatów, finansowanego z budżetu Wspólnoty. Według doniesień dziennika „Le Soir”, istnieje uzasadnione podejrzenie, że procedura wyboru realizatora projektu w latach 2021–2022 została ustawiona. Pracownicy Kolegium mieli otrzymać poufne informacje o kryteriach przetargowych jeszcze przed ich oficjalną publikacją, co stanowi rażące naruszenie zasad uczciwej konkurencji (art. 169 rozporządzenia finansowego). Wraz z Mogherini w kręgu podejrzanych znalazł się Stefano Sannino, wpływowy włoski dyplomata, były sekretarz generalny ESDZ, a obecnie dyrektor generalny w Komisji Europejskiej. Sprawa ta jest kolejnym dowodem na to, że mechanizmy kontrolne wewnątrz UE zawodzą tam, gdzie w grę wchodzą personalne powiązania na najwyższych szczeblach.
Qatargate, czyli reklamówki z gotówką w sercu demokracji
Zatrzymanie Mogherini przywołuje natychmiastowe skojarzenia z aferą, która wybuchła w grudniu 2022 roku i została okrzyknięta największym skandalem korupcyjnym w historii Parlamentu Europejskiego. Mowa o tzw. Qatargate (później rozszerzonym o wątek marokański i mauretański). Belgijskie służby odkryły wówczas, że Katar i Maroko miały przekupywać europosłów w zamian za korzystne decyzje polityczne i wizerunkowe. Symbolem upadku stała się ówczesna wiceprzewodnicząca PE, Greczynka Eva Kaili, w której mieszkaniu znaleziono torby wypełnione gotówką. Mózgiem operacji miał być były włoski europoseł Pier Antonio Panzeri, który w zamian za łagodniejszy wyrok przyznał się do kierowania siatką korupcyjną. Skandal ten obnażył systemową słabość Parlamentu Europejskiego wobec agresywnego lobbingu państw trzecich oraz brak transparentności w kontaktach polityków z przedstawicielami zagranicznych interesów. Mimo zapowiedzi reform etycznych, sprawa ta do dziś kładzie się cieniem na reputacji europarlamentu.
„Pfizergate” i zaginione SMS-y przewodniczącej
Równolegle do afer kryminalnych, Bruksela zmaga się z kryzysem transparentności na samym szczycie Komisji Europejskiej. Sprawa znana jako „Pfizergate” dotyczy negocjacji kontraktów na zakup szczepionek przeciw COVID-19 o wartości miliardów euro. W 2021 roku „New York Times” ujawnił, że kluczowe ustalenia mogły zapaść w drodze prywatnej wymiany SMS-ów między przewodniczącą KE Ursulą von der Leyen a Albertem Bourlą, prezesem Pfizera. Kiedy dziennikarze i organy kontrolne domagali się udostępnienia treści tych wiadomości, Komisja stwierdziła, że nie zostały one zarchiwizowane. Postępowanie w tej sprawie prowadziła Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich Emily O’Reilly, która wprost zarzuciła KE „złe administrowanie”. Choć sprawa nie zakończyła się zarzutami karnymi, stała się symbolem arogancji władzy i braku rozliczalności urzędników, którzy decydują o wydatkowaniu gigantycznych środków publicznych bez wystarczającej kontroli społecznej.
Rosyjskie macki i afera „Voice of Europe”
Kolejny cios w wiarygodność UE nadszedł wiosną 2024 roku, tuż przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Czeski kontrwywiad cywilny (BIS) ujawnił istnienie zorganizowanej przez Rosję siatki wpływów, której centrum medialnym był portal „Voice of Europe”. Śledztwo wykazało, że Kreml nie tylko szerzył dezinformację, ale także finansował europejskich polityków – w tym urzędujących europosłów – w zamian za promowanie prorosyjskich narracji i podważanie pomocy dla Ukrainy. Pieniądze miały trafiać do polityków z kilku krajów, w tym z Niemiec, Francji, Polski i Belgii. Afera ta pokazała, że korupcja w Brukseli to nie tylko kwestia chciwości, ale realne zagrożenie dla bezpieczeństwa kontynentu. W połączeniu z doniesieniami o przeszłości komisarza Didiera Reyndersa (pojawiające się w belgijskiej prasie zarzuty, choć nigdy nieudowodnione sądownie, dotyczyły prania pieniędzy w Demokratycznej Republice Konga), tworzy to obraz instytucji podatnych na infiltrację i niezdolnych do samooczyszczenia. Zatrzymanie Federiki Mogherini jest więc kolejnym, dramatycznym aktem w spektaklu, który coraz mocniej podważa zaufanie obywateli do projektu europejskiego.
