W grze Ukraina, Rosja, USA i NATO. W Berlinie rozpoczęła się gra o zakończenie wojny, która może zdefiniować architekturę bezpieczeństwa Europy na dekady. Prezydent Wołodymyr Zełenski, przybywając do niemieckiej stolicy na rozmowy z wysłannikami Donalda Trumpa, ogłosił fundamentalną zmianę w ukraińskiej strategii. Kijów jest gotów zrezygnować z dążeń do członkostwa w Sojuszu Północnoatlantyckim – celu zapisanego wprost w ukraińskiej konstytucji – w zamian za twarde, prawnie wiążące gwarancje bezpieczeństwa od zachodnich mocarstw. To bezprecedensowe ustępstwo ma otworzyć drogę do zawieszenia broni, nad którym w cieniu gabinetów pracują już dyplomaci z USA i Europy.
Deklaracja ukraińskiego prezydenta jest jasnym sygnałem, że Kijów ugiął się pod presją realiów geopolitycznych i braku jednomyślności wśród zachodnich partnerów. Zełenski przyznał, że choć akcesja do NATO była od początku priorytetem i – w jego ocenie – jedyną pewną polisą ubezpieczeniową, opór części stolic europejskich oraz Waszyngtonu okazał się barierą nie do przebycia. Nowy plan zakłada więc rozwiązanie zastępcze: system dwustronnych umów bezpieczeństwa, przede wszystkim ze Stanami Zjednoczonymi, ale także z państwami europejskimi, Kanadą czy Japonią. Kluczowym warunkiem Kijowa jest jednak to, by amerykańskie gwarancje miały moc prawną zbliżoną do słynnego Artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego, co w teorii miałoby odstraszyć Rosję przed kolejną inwazją. Prezydent Ukrainy określił to rozwiązanie jako „bolesny kompromis”, niezbędny jednak do zatrzymania rozlewu krwi.
Berliński szczyt ostatniej szansy
Negocjacje toczą się w formacie, który wyraźnie wskazuje na dominującą rolę nowej administracji w Waszyngtonie. Gospodarzem rozmów jest kanclerz Niemiec Friedrich Merz, który otworzył spotkanie, jednak główny ciężar rozmów spoczywa na wysłannikach prezydenta Donalda Trumpa – Stevie Witkoffie oraz Jaredzie Kushnerze. Obecność zaufanych ludzi Trumpa, w tym jego zięcia, świadczy o tym, że Biały Dom dąży do szybkiego zamknięcia konfliktu, który trwa już blisko cztery lata. Witkoff, który prowadzi negocjacje w imieniu USA, jest postrzegany jako wysłannik mający doprowadzić do sfinalizowania porozumienia, nawet jeśli wymaga ono bolesnych ustępstw od Ukrainy. Warto odnotować, że na stole leży tzw. plan 20 punktów, który ma doprowadzić do trwałego zawieszenia broni. Zełenski zasygnalizował, że rozejm oparty na obecnej linii frontu byłby w tym kontekście „uczciwym rozwiązaniem”, co jest znaczącym odejściem od retoryki odzyskania każdego centymetra ziemi przed przerwaniem walk.
Rosyjskie warunki i widmo eskalacji
Decyzja Zełenskiego o rezygnacji z NATO wychodzi naprzeciw jednemu z głównych żądań Władimira Putina. Kreml od dawna domagał się „pisemnych gwarancji” nierozszerzania Sojuszu na wschód i neutralności Ukrainy. Moskwa stawia jednak twardsze warunki, w tym wycofanie wojsk ukraińskich z kontrolowanych przez Kijów części Donbasu (ok. 10 proc. terytorium regionu) oraz zakaz stacjonowania jakichkolwiek wojsk NATO na Ukrainie. Mimo że Władimir Putin określił niedawne spotkanie z wysłannikami Trumpa jako „konstruktywne”, Rosja kontynuuje zmasowane ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną i wodną, próbując wymusić kapitulację humanitarną przed finalizacją rozmów. W tle dyplomatycznych targów wybrzmiewają ostrzeżenia sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego, który alarmuje, że Europa musi być gotowa na wojnę o skali znanej z opowieści przodków. Kreml te słowa bagatelizuje, zarzucając zachodnim liderom brak zrozumienia historii, jednak napięcie na linii NATO-Moskwa pozostaje krytyczne, a wynik berlińskich rozmów zadecyduje o tym, czy konflikt zostanie zamrożony, czy wejdzie w nową, jeszcze groźniejszą fazę.
