Od 1 stycznia Kraków stał się poligonem radykalnych zmian transportowych. Władze miasta oficjalnie odcięły 60 procent powierzchni metropolii dla części pojazdów, wprowadzając Strefę Czystego Transportu (SCT). Czwarta obwodnica stała się granicą, której tysiące kierowców już nie przekroczą, chyba że zapłacą. Krytycy rozwiązań pytają wprost: czy to walka o zdrowie, czy segregacja majątkowa, w której bogaty wjedzie wszędzie, a biedny zostanie za szlabanem?
Nowe regulacje są bezwzględne dla posiadaczy starszych samochodów. Granicą wjazdu do strefy są konkretne daty produkcji pojazdów:
- Benzyna – zakaz wjazdu dla aut wyprodukowanych przed 2005 rokiem.
- Diesel – zakaz wjazdu dla aut wyprodukowanych przed 2014 rokiem. Jeśli pojazd nie spełnia tych kryteriów (lub wyśrubowanych norm Euro), kierowca ma problem.
System przewiduje wyjątki dla mieszkańców, ale diabeł tkwi w szczegółach. Mieszkańcy Krakowa mogą nadal poruszać się starszymi pojazdami, ale pod jednym, kluczowym warunkiem – samochód musiał zostać zakupiony przed 26 czerwca 2025 roku. Oznacza to, że osoby, które kupiły tanie, starsze auto na dojazdy do pracy w wakacje 2025 roku lub później, znalazły się w „gorszej grupie”. Muszą wymienić samochód na nowszy albo zostawić go poza granicami strefy.
Płatna „ekologia”. Sprawdzanie spalin czy stanu konta?
Najwięcej kontrowersji budzi mechanizm, który pozwala ominąć zakazy. Okazuje się, że wjazd starym, „trującym” autem jest możliwy, jeśli kierowca zapłaci. Wprowadzono system godzinówek i abonamentów. To rozwiązanie jest wodą na młyn dla przeciwników strefy, którzy punktują hipokryzję urzędników. Wychodzi na to, że spaliny przestają przeszkadzać urzędnikom, jak tylko przelejesz im pieniądze.
Nowe przepisy komplikują nawet sytuacje awaryjne. Wjazd starszym autem do placówki medycznej jest możliwy, ale obarczony biurokracją. Aby uniknąć kary, kierowca musi wejść na miejską stronę internetową, wypełnić formularz i zarejestrować przejazd do szpitala. W sytuacjach nagłych, wymagających pośpiechu, konieczność logowania się do systemu może budzić uzasadnione obawy o życie i zdrowie.
Bogaty wjedzie, emeryt zostanie
Władze Krakowa argumentują, że SCT to „koniec trucia” i „walka o zdrowie dzieci”, budując miasto „przyjazne i bezpieczne”. Jednak krytycy wskazują na społeczne skutki tych decyzji. Nowe prawo faworyzuje zamożnych – bogaty kierowca wjedzie do centrum nowym, potężnym SUV-em bez przeszkód. Tymczasem emeryt, posiadający zadbane, ale starsze auto, zostaje wykluczony z ruchu w większości miasta. Pytanie, czy mamy do czynienia z ochroną środowiska, czy z wykluczeniem komunikacyjnym najbiedniejszych, pozostaje otwarte.
