Kondycja psychiczna polskiej armii to wielka niewiadoma, a system opieki nad żołnierzami balansuje na granicy zapaści. Najnowszy raport Wojskowego Instytutu Medycznego obnaża dramatyczne braki kadrowe: w całych Siłach Zbrojnych służy zaledwie 13 czynnych psychiatrów, a na jednego psychologa przypada średnio 825 wojskowych. To prawie trzykrotnie więcej niż dopuszczają normy NATO. Co gorsza, od lat nie prowadzi się żadnych badań populacyjnych, co sprawia, że dowództwo de facto nie wie, w jakim stanie psychicznym są polscy żołnierze.
Polska, dysponująca trzecią co do wielkości armią w Sojuszu, ma najpoważniejsze deficyty kadrowe wśród głównych kontrybutorów NATO. W systemie pracuje tylko 13 lekarzy psychiatrów (plus 20 w trakcie szkolenia). Jeśli chodzi o psychologów, to bezpośrednie wsparcie zapewnia 255 specjalistów. Oznacza to wskaźnik 1 psycholog na 825 żołnierzy, podczas gdy standardy NATO mówią o 1 specjaliście na 300–500 osób. Ogółem jeden lekarz wojskowy przypada na 260–270 żołnierzy. Norma sojusznicza to 1:100.
Taka dysproporcja prowadzi do systemowego przeciążenia służb psychologicznych, które stają się jedyną linią wsparcia, często niewydolną w obliczu rosnącej liczebności wojska.
Luka w wiedzy. Dowodzenie po omacku
Największym problemem systemowym jest brak badań przesiewowych i monitoringu. W przeciwieństwie do Wielkiej Brytanii (gdzie raporty publikuje się co roku) czy Kanady, Polska nie dysponuje danymi o skali depresji, zaburzeń lękowych czy uzależnień w armii. Nie mieliśmy żadnych badań, które określałyby kondycję psychiczną polskiej armii. Nie można opierać wniosków na pojedynczych przypadkach klinicznych – alarmuje płk dr n. med. Radosław Tworus z Wojskowego Instytutu Medycznego. Brak twardych danych uniemożliwia planowanie skutecznej profilaktyki. W efekcie pomoc jest reaktywna – następuje dopiero po wystąpieniu incydentów, takich jak samobójstwa, przemoc czy problemy z alkoholem i narkotykami.
Psychika ważniejsza niż amunicja
Eksperci WIM ostrzegają, że zaniedbania w sferze mentalnej mają bezpośrednie przełożenie na zdolność bojową. Doświadczenia z Ukrainy pokazują, że odporność psychiczna jest kluczowym elementem gotowości operacyjnej. Kondycja psychiczna to czasami dużo ważniejszy czynnik niż amunicja. Jeśli żołnierze są w stanie kryzysu, niewiele trzeba, by szalę zwycięstwa przechylić na stronę wroga – ocenia płk Tworus. Obecnie w polskiej armii dominują problemy emocjonalne, zaburzenia adaptacyjne i uzależnienia, a nie klasyczne PTSD, co wynika z braku aktywnego udziału w misjach bojowych w ostatnim czasie. Jednak bez systemowego wsparcia, w sytuacji realnego konfliktu, polski żołnierz może okazać się ogniwem najsłabszym – nie z braku wyszkolenia, lecz z powodu załamania psychicznego.
Raport przygotowany pod egidą WIM–PIB rekomenduje natychmiastowe reformy. Oprócz zwiększenia naboru kadr, kluczowe jest wdrożenie regularnego monitoringu zdrowia psychicznego oraz szkoleń z zakresu odporności mentalnej – także dla personelu medycznego, który na polu walki musi podejmować ekstremalnie trudne decyzje (triaż, etyka wojenna). Bez tych zmian „trzecia armia NATO” pozostanie kolosem na glinianych nogach w sferze mentalnej.
