Samorządy w całej Polsce stają przed brutalnym wyborem: albo zaciąganie kolejnych długów pod płaszczykiem „tanich pożyczek”, albo drastyczne wyhamowanie kluczowych inwestycji. Jarosław Margielski, prezydent Otwocka, wprost nazywa Program Inwestycji Strategicznych Polski Ład przełomowym impulsem, którego bezzwrotna formuła ratowała lokalne budżety przed deficytem. Dziś, gdy strumień dotacji wysycha, a na horyzoncie widać głównie rygorystyczne procedury KPO i restrykcje funduszy drogowych, lokalni włodarze biją na alarm – bez realnego wsparcia finansowego ucierpią nie tylko drogi i żłobki, ale przede wszystkim lokalny rynek pracy i małe firmy budowlane.
W historii polskiej samorządności trudno szukać mechanizmu, który w tak krótkim czasie wpompowałby w lokalną infrastrukturę tak potężne środki bez jednoczesnego drenowania kieszeni mieszkańców. Jak zauważa Jarosław Margielski, prezydent Otwocka, Program Inwestycji Strategicznych nie był jedynie kolejnym instrumentem wsparcia, lecz wręcz „przełomowym impulsem inwestycyjnym w całej Polsce”. Kluczem do sukcesu była niespotykana wcześniej skala dofinansowania, która średnio wynosiła 95%, a w krytycznych przypadkach sięgała nawet 98% kosztów całego przedsięwzięcia. Dzięki temu samorządy, niezależnie od swojej wielkości, mogły realizować projekty, które wcześniej latami czekały w kolejce – od nowoczesnych żłobków i domów seniora, po kluczowe arterie komunikacyjne i obiekty sportowe. Co najważniejsze, ten model finansowania nie zmuszał gmin do zadłużania się, ponieważ bezzwrotne dotacje nie generowały deficytu budżetowego. Dzisiaj ten komfort znika, a samorządowcy zostają zmuszeni do powrotu do polityki „kredytowej”, co w dłuższej perspektywie może doprowadzić do paraliżu wielu lokalnych ośrodków.
Iluzja nowoczesnego finansowania czy pułapka pożyczek z KPO?
Obecny krajobraz finansowy, w którym główną rolę mają odgrywać środki z Krajowego Planu Odbudowy (KPO), budzi wśród doświadczonych samorządowców uzasadniony niepokój. Choć fundusze te są prezentowane jako zbawienne dla miejskich programów, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona i mniej łaskawa dla lokalnych budżetów. Jarosław Margielski punktuje, że oferowane wsparcie przybiera coraz częściej formę pożyczek, które – mimo korzystnego oprocentowania – wciąż powiększają ogólne zadłużenie samorządu.
To zasadnicza różnica w porównaniu do Polskiego Ładu, który był „ostatnim programem dającym realne szanse na sfinansowanie dużych inwestycji infrastrukturalnych” bez pętli kredytowej na szyi wójta czy prezydenta. Dodatkowym ciężarem są fundusze unijne, obarczone nie tylko rygorystycznymi procedurami rozliczania, ale i koniecznością prowadzenia niezwykle obszernej dokumentacji, co generuje dodatkowe, ukryte koszty po stronie samorządu. Prowadzi to do paradoksalnych sytuacji, w których gminy inwestują nie w to, co jest im faktycznie niezbędne, ale w to, na co akurat dostępne są skomplikowane do rozliczenia środki.
Koniec dotacji to widmo kryzysu dla lokalnych przedsiębiorców
Inwestycje samorządowe to nie tylko nowe budynki i asfalt, to przede wszystkim paliwo dla lokalnej gospodarki, które teraz zaczyna się kończyć. Mechanizm Polskiego Ładu w sposób naturalny pobudzał rynek, dając stabilne zatrudnienie firmom budowlanym z regionu, które z kolei zatrudniają lokalnych mieszkańców. Jarosław Margielski ostrzega, że zakończenie tego programu i wejście w okres restrykcyjnych ram finansowych, takich jak te obowiązujące w Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg, stawia wykonawców w niezwykle trudnej sytuacji. Gdy zabraknie dużych projektów infrastrukturalnych finansowanych z dotacji, małe i średnie przedsiębiorstwa budowlane, będące kręgosłupem wielu powiatów, mogą stracić rację bytu. Bez nowej formuły bezzwrotnego wsparcia, która zastąpiłaby wygasający Program Inwestycji Strategicznych, polska prowincja ryzykuje nie tylko zastój w rozwoju, ale i bolesny kryzys na lokalnym rynku pracy.
>> PRZECZYTAJ TAKŻE <<
