Polska nauka udowadnia, że w globalnym wyścigu technologicznym potrafi nie tylko nadążać za światowymi gigantami, ale wręcz narzucać własne, niezwykle wydajne standardy. Eksperci z Ośrodka Przetwarzania Informacji stworzyli nową rodzinę specjalistycznych modeli PolDense, które całkowicie odmienią sposób wyszukiwania danych w języku polskim. To potężne narzędzie, które może stać się fundamentem dla rozwoju rodzimych asystentów AI i systemów agentowych w firmach oraz administracji publicznej.
Rodzina PolDense obejmuje sześć modeli o liczbie parametrów od 17 milionów do 1 miliarda, które oparto na zaawansowanej architekturze ModernBERT i technologii ettin-encoders. Potrafią one analizować teksty o długości nawet 8192 tokenów. Kierownik AI Lab w OPI-PIB, doktor inżynier Marek Kozłowski, precyzuje, że nie są to klasyczne, generatywne modele w stylu ChatGPT czy DeepSeek, lecz tak zwane dense retrievery, czyli rozwiązania oparte na głębokich sieciach neuronowych. Ich głównym zadaniem jest błyskawiczne przekształcanie pytań i dokumentów w kompaktowe reprezentacje wektorowe. Umożliwia to bardzo precyzyjne odnajdywanie treści na podstawie ukrytego znaczenia, a nie wyłącznie przez proste dopasowywanie poszczególnych słów kluczowych.
Dziesięciokrotnie niższe koszty przy bezkonkurencyjnej skuteczności działania
Parametry wydajnościowe osiągnięte przez polskich inżynierów robią ogromne wrażenie. Największy ze stworzonych modeli, PolDense 1B, zajął zaszczytne pierwsze miejsce w rankingu Polish Information Retrieval Benchmark (PIRB), osiągając imponujący wynik 64,11 punktu. Jak zaznaczają twórcy, rozwiązanie to skutecznie wyprzedziło wielojęzyczne modele zagranicznych koncernów posiadające kilka razy więcej parametrów. Mniejsza wielkość w praktyce oznacza, że polskie systemy są dziesięciokrotnie tańsze w codziennym utrzymaniu, zajmują o wiele mniej pamięci i mogą być z powodzeniem uruchamiane na najtańszej infrastrukturze opartej na zwykłych procesorach obliczeniowych bez drogich kart GPU. Daje to krajowym podmiotom bezcenną suwerenność i niemal natychmiastową niezależność technologiczną od zewnętrznych dostawców.
Udostępnienie modeli PolDense jako open source na popularnej platformie Hugging Face następuje w krytycznym dla naszej gospodarki momencie. Zgodnie ze statystykami Eurostatu z 2025 roku, ze sztucznej inteligencji korzystało zaledwie 8,4 procent polskich firm, przy unijnej średniej oscylującej wokół 20 procent. Szansą na gwałtowne odwrócenie tego trendu jest nadchodząca rewolucja agentowa i rosnące zapotrzebowanie na architekturę RAG (Retrieval Augmented Generation), która pozwala na generowanie profesjonalnych odpowiedzi w oparciu o unikalne, wyszukane w czasie rzeczywistym dokumenty branżowe. Jak wynika z ubiegłorocznych badań, blisko 44 procent ankietowanych dużych firm już korzysta z asystentów AI, co wyraźnie dowodzi, że darmowe i świetnie zoptymalizowane pod język polski mechanizmy wyszukiwania staną się rynkowym hitem.
